Vì sao WHO dự đoán nghiêm trọng nhưng Châu Phi lại có tỷ lệ tử vong do COVID-19 thấp đáng kinh ngạc?

Sức khoẻ 30/09/2020 - 09:36

Bất chấp mọi dự báo tiêu cực của WHO, châu lục này vẫn chống chọi mạnh mẽ trước đại dịch COVID-19 với tỷ lệ tử vong thấp bất ngờ. Vậy đâu là nguyên nhân?

Khi COVID-19 tấn công châu Phi vào tháng 2/2020, các chuyên gia dự đoán châu lục này sẽ phải đối diện với thảm họa. Lý do là châu Phi có hệ thống y tế công cộng quá tải, rất nhiều khu ổ chuột đông đúc và thiếu các cơ sở xét nghiệm.

Khi chủng virus corona mới tàn phá các quốc gia châu Á và châu Âu, Liên hợp quốc dự đoán virus này có thể giết chết 300.000 người châu Phi trong năm nay, kể cả khi có các biện pháp giãn cách xã hội.

Vào tháng 5, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo 190.000 người ở châu Phi có thể tử vong nếu các biện pháp ngăn chặn virus corona thất bại.

Thế nhưng, khi thế giới đánh dấu 1 triệu ca tử vong do COVID-19, châu Phi đối phó với dịch bệnh tốt hơn nhiều so với dự đoán.

Tỉ lệ tử vong do COVID-19 ở châu Phi là 2,4%, nghĩa là khoảng 35.000 ca tử vong trong số hơn 1,4 triệu ca nhiễm, theo dữ liệu của Reuters cập nhật hôm 28/9. Con số này ở Bắc Mỹ là 2,9% và ở Châu Âu là 4,5%.

Vì sao WHO dự đoán nghiêm trọng nhưng Châu Phi lại có tỷ lệ tử vong do COVID-19 thấp đáng kinh ngạc? - ảnh 1

Thế giới vừa đánh dấu 1 triệu ca tử vong do COVID-19. (Ảnh minh họa)

Các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề như Ý và Anh có tỷ lệ tử vong lần lượt là 11,6% và 9%. Để so sánh, con số này ở Ethiopia là 1,6%, Nigeria là 1,9% và Nam Phi (quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi COVID-19 ở châu Phi) là 2,4%.

Các bệnh viện tại châu Phi thậm chí còn cho biết tỷ lệ bệnh nhân COVID-19 nhập viện đang giảm.

Rashida Ferrand, người đang làm việc tại Tập đoàn Bệnh viện Parirenyatwa ở thủ đô Harare của Zimbabwe, cho biết: "Dựa trên những gì chúng tôi thấy cho đến nay, nhiều khả năng chúng tôi sẽ không phải chứng kiến quy mô dịch bệnh như ở châu Âu - cả về số ca nhiễm và ca tử vong". Ông Ferrand là giáo sư tại Trường Y học Nhiệt đới và Vệ sinh London.

Các chuyên gia cho rằng một số trường hợp tử vong do COVID-19 ở châu Phi có thể bị bỏ sót. Tỷ lệ xét nghiệm ở châu lục có khoảng 1,3 tỷ người này thuộc hàng thấp nhất trên thế giới, và nhiều trường hợp tử vong (do tất cả các bệnh) không được ghi lại.

Nam Phi có ​​khoảng 17.000 ca tử vong do các nguyên nhân tự nhiên từ đầu tháng 5 đến giữa tháng 7, nhiều hơn 59% so với dự kiến ​​thông thường, theo một báo cáo tháng 7 từ Hội đồng Nghiên cứu Y tế Nam Phi. Điều đó cho thấy số người chết do COVID-19 có thể cao hơn so với con số chính thức (hiện là hơn 16.000 người), các nhà nghiên cứu cho biết.

Vì sao WHO dự đoán nghiêm trọng nhưng Châu Phi lại có tỷ lệ tử vong do COVID-19 thấp đáng kinh ngạc? - ảnh 2

Các tình nguyện viên tham gia thử nghiệm vắc xin tại Nam Phi (Ảnh: Reuters)

Mặc dù vậy, các chuyên gia vẫn đồng tình rằng tỷ lệ tử vong do COVID-19 tại châu Phi cho đến nay vẫn không tệ như dự đoán.

Tại sao? Các nhà khoa học và chuyên gia sức khỏe cộng đồng đã nêu lên một số nguyên nhân khả thi, trong đó hầu hết là những nguyên nhân chủ quan.

Giá trị của những bài học xương máu

Virus corona tấn công châu Phi muộn hơn các châu lục khác, giúp nhân viên y tế có thời gian thiết lập bệnh viện dã chiến, chuẩn bị máy thở, đồng thời học hỏi từ những cải tiến trong điều trị ở những nơi khác.

Thumbi Mwangi, thành viên nghiên cứu cấp cao tại Viện bệnh truyền nhiễm và nhiệt đới của Đại học Nairobi, nói với Reuters: "Chúng tôi có món quà thời gian. Chúng tôi có thời gian chuẩn bị mà những nơi khác không có".

Trong một cuộc họp báo tuần trước, Matshidiso Moeti, Giám đốc WHO khu vực châu Phi, cho biết một trong những lý do là việc di chuyển quốc tế bị hạn chế ở nhiều nước châu Phi và việc đi lại trong nước khó khăn hơn so với các châu lục khác.

Vì sao WHO dự đoán nghiêm trọng nhưng Châu Phi lại có tỷ lệ tử vong do COVID-19 thấp đáng kinh ngạc? - ảnh 3

Một bệnh viện dã chiến chống COVID-19 tại Nam Phi. (Ảnh: Reuters)

Các nước châu Phi cũng từng chiến đấu với nhiều bệnh truyền nhiễm chết người như Ebola, căn bệnh đã giết chết hơn 11.000 người ở Tây Phi trong từ năm 2013-2016. Vì vậy, các quan chức đã rất chú ý khi loại virus corona mới bắt đầu lây lan toàn cầu vào đầu năm nay.

Nhiều quốc gia châu Phi nhanh chóng thực hiện quét thân nhiệt tại sân bay, tạm dừng chuyến bay từ các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề, thực thi giãn cách xã hội cũng như đeo khẩu trang.

Trong vòng một tuần kể từ khi Kenya báo cáo trường hợp đầu tiên, trường học đã đóng cửa, du khách bị cách ly bắt buộc và cấm tụ tập đông người. Nigeria, quốc gia đông dân nhất châu Phi, nhanh chóng áp đặt lệnh cấm đi lại giữa các bang và lệnh giới nghiêm. Nam Phi thì thực hiện một trong lệnh đóng cửa nghiêm ngặt nhất thế giới vào cuối tháng 3, khi quốc gia này mới xác nhận 400 trường hợp nhiễm COVID-19.

Tim Bromfield, giám đốc khu vực Đông và Nam Phi của Viện Tony Blair về Thay đổi Toàn cầu, nhận định: "Châu Phi đã hành động quyết đoán sớm hơn trong việc ngăn chặn virus corona".

Vì sao WHO dự đoán nghiêm trọng nhưng Châu Phi lại có tỷ lệ tử vong do COVID-19 thấp đáng kinh ngạc? - ảnh 4

Nhân viên y tế tại một bệnh viện dã chiến chống COVID-19 ở Nam Phi. (Ảnh: Reuters)

Các chuyên gia cũng cho rằng nhân khẩu học có thể là nguyên nhân khác. Nhiều nghiên cứu cho thấy nguy cơ tiến triển COVID-19 nặng tăng lên theo độ tuổi.

Một báo cáo năm 2019 của Liên hợp quốc cho biết 62% dân số châu Phi cận Sahara dưới 25 tuổi và chỉ 3% dân số 65 tuổi trở lên. Ở khu vực Châu Âu và Bắc Mỹ, 28% dân số dưới 25 tuổi trong khi 18% từ 65 tuổi trở lên.

Chikwe Ihekweazu, Tổng giám đốc Trung tâm Kiểm soát Dịch bệnh Nigeria, cho rằng đất nước ông có tỷ lệ tử vong tương đối thấp một phần là do phần lớn bệnh nhân trong độ tuổi từ 31 đến 40.

Vai trò của vắc xin lao?

Các nhà khoa học ở một số quốc gia bao gồm Nam Phi đang thử nghiệm xem vắc-xin Bacille Calmette-Guérin (BCG), được sử dụng rộng rãi tại châu Phi để chống lại bệnh lao, có khả năng bảo vệ người dân trước viris corona hay không.

Vắc xin BCG đã được chứng minh là có khả năng bảo vệ chống lại các bệnh hô hấp do virus khác. Một nghiên cứu hồi vào tháng 7 cho thấy các quốc gia có tỷ lệ tiêm phòng lao cao hơn có tỷ lệ tử vong do COVID-19 thấp hơn.

Hơn nửa dân số thành thị của châu Phi sống tập trung ở các khu ổ chuột, nơi mà nước sạch rửa tay rất khan hiếm và sự xa cách về tiếp xúc thể chất là gần như không thể.

Dịch bệnh lây lan nhanh chóng trong những điều kiện như vậy, nhưng một số nhà khoa học tự hỏi liệu đó có thể là lợi ích bất ngờ trong trường hợp này không. Có một số bằng chứng cho thấy: các tế bào T mà hệ thống miễn dịch phát triển sau khi tiếp xúc với các virus corona cảm lạnh thông thường khác có thể giúp chống lại COVID-19.

Vì sao WHO dự đoán nghiêm trọng nhưng Châu Phi lại có tỷ lệ tử vong do COVID-19 thấp đáng kinh ngạc? - ảnh 5

Công nhân Nam Phi đeo khẩu trang lên xe buýt. (Ảnh: Reuters)

"Đó có thể là một lời giải thích hợp lý về việc tại sao lại có mức độ kháng virus khác nhau ở các nền dân số khác nhau", Thomas Scriba, nhà miễn dịch học và phó giám đốc chương trình Sáng kiến vắc xin phòng bệnh lao Nam Phi, cho biết.

Những chuyên gia khác tỏ ra hoài nghi hơn.

Humphrey Karamagi, trưởng nhóm dữ liệu và phân tích tại văn phòng Châu Phi của WHO, cho rằng vắc xin BCG chưa hẳn đã là nguyên nhân. "Chúng tôi đang xem xét sự kết hợp của nhiều yếu tố kết hợp với nhau, chứ không riêng một yếu tố kỳ diệu nào", Karamagi nói.

Đối với Sam Agatre Okuonzi, đến từ Bệnh viện Chuyển tuyến Khu vực Arua ở Uganda, dự đoán thảm họa COVID-19 tại châu Phi được đưa ra bởi những định kiến cố hữu - bao gồm định kiến châu lục này dễ bị dịch bệnh tàn phá.

"COVID-19 đã phá vỡ rất nhiều thành kiến về dịch bệnh nói chung và về châu Phi nói riêng", Okuonzi nói. "Mức độ nghiêm trọng của đại dịch đã không diễn ra như những dự đoán thái quá".

(Nguồn: Reuters)