Xóm mù chữ giữa lòng Hà Nội

Xã hội 10/04/2013 - 09:20

Chỉ cách trung tâm Hà Nội tầm 1,5km nhưng những phận người nơi xóm chài nghèo khó đã làm không ít người cảm thấy xót xa. Sự thiếu thốn về vật chật làm người lớn đã khổ, trẻ con rơi vào cảnh này lại càng khiến lòng người không khỏi xót thương.

Những phận đời chắp vá để mưu sinh

Những "xóm thuyền nổi" nằm ngay dưới chân cầu Long Biên ấy đã hình thành gần 20 năm nay. Khi chợLong Biên thành chợ đầu mối lớn nhất Thủ đô thì những xóm chài ấy lại càng được mở rộng. Giữa phốxá nhộn nhịp, mua bán ồn ào, những phận đời vẫn lặng lẽ để sinh tồn. Sống giữa sông nước, nhưngkhông nhiều người trong số họ làm nghề liên quan đến con tôm, con cá. Những cái tên như Phúc Xá, AnXá, Phú Thượng, Ngọc Thụy, Bãi giữa... là tên gọi quen thuộc của những xóm "không miếng đất cắmdùi" này.

Từ cầu Long Biên, muốn đến thăm xóm chài nổi bên sông Hồng, chúng tôi đã phải đi bộ qua một bãibồi của người dân phường Phúc Xá, Hoàn Kiếm, Hà Nội. Nhìn từ xa, những con thuyền neo đậu ven sôngnhư những tô vẽ bao diêm đủ sắc màu bởi những chiếc bạt quảng cáo, mà người dân tận dụng vào để làmmái và vách cho thuyền. Cách xóm khoảng 300m, chúng tôi đã nghe tiếng trẻ con ríu rít chơi đùa. BácMinh - người dẫn đường cho chúng tôi cho biết: "Giờ này mà ở trên bờ là lũ trẻ được đến trường đihọc, nhưng ở cái xóm "lênh đênh" này, chúng đều không được đến trường, cứ sau bữa cơm trưa là chúnglại tụ tập nhau, chơi ở bãi bồi, hay lớn hơn chút là giúp bố mẹ lao động việc  nhà.

no image

Những ngôi nhà "lênh đênh" ven sông Hồng.quá xa xỉ...".

"Xóm nhà nổi" gồm gần 20 con thuyền nhỏ, neo đậu vào nhau ở Bãi giữa sông Hồng. Dân cư ở đây rấtđông đúc, họ từ khắp mọi nơi về đây để sinh sống, phần lớn dân cư ở đây làm những nghề "trên cạn"như bốc vác, gánh hàng thuê, xe ôm, thu mua đồng nát quanh khu vực chợ Long Biên. Hàng ngày, nhữngông bố, bà mẹ ở các thuyền nổi dậy từ 2- 3h sáng để mưu sinh, để cho con cái ở nhà tự trông nhau.Chính vì thế, những đứa trẻ "đặc biệt" này rất ít khi được tiếp xúc với người lạ. Bác Minh chochúng tôi biết, ở những thuyền này, cứ đứa  lớn trông đứa bé, bố mẹ đi từ lúc trời còn chưasáng, đến đêm mới về đến thuyền, có khi, cả tuần chả gặp mặt con, vì chúng mải... ngủ. Những đứatrẻ này cứ tự chăm sóc nhau trên thuyền, từ ăn  uống, giặt giũ. Cả tháng chúng không được tắmlà... chuyện thường.

Chúng tôi đến xóm chài vào lúc 15h chiều, gần 20 con thuyền nhưng chỉ có trẻ con và những ngườigià ở nhà. Xóm thuyền nổi này rất đoàn kết, có cả chuyện một người già ở thuyền nào đấy có thểtrông hơn 10 đứa trẻ của xóm bằng cách ngồi ở mép thuyền, quát cho chúng khỏi xuống sông nghịchnước, hay bày trò trên bãi bồi để "dụ" chúng lên chơi cho khỏi nguy hiểm. Vì đang vào mùa khô, nênsông Hồng cạn nước, mỗi lần có nhu cầu rửa tay, rửa rau, những đứa trẻ ở đây đều dùng một cái gầudây bằng cao su buộc thêm dây thừng vào để múc nước ở dưới sông lên. Không có  mưa, nên nước ởđây đen đặc vì rác thải, túi nilon... khiến cho không gian đặc quánh mùi phế thải. Tại thuyền nhàanh Lên, em Trần Văn Dũng đang múc nước để... rửa mặt. Chỉ cách Hà Nội chưa đầy 2km nhưng xóm nghèonày đã có đủ ba không: Không điện, không nước sạch, không chữ. Cả xóm chỉ có bốn em bé là họcqua  lớp bốn rồi phải nghỉ vì bố mẹ phải làm ăn, không đưa đón được.

Vì người lớn ở xóm làng chài lăn lộn với mưu sinh bất kể ngày mưa, ngày gió nên những đứa trẻtại đây thường "khôn trước tuổi". Ba, bốn tuổi chúng đã tự biết làm việc nhà, chăm sóc bản thân vàăn ngủ đúng giờ. Mùa khô thì chúng tự do vui chơi tại thuyền, giải trí chỉ có những quả bóng bằngquả bưởi nhỏ, mấy trò chơi dân gian đánh chuyền, đánh đáo... khi nước dâng cao, bố mẹ chúng lại kéothuyền vào gần chân cầu Long Biên, neo đến khi nào nước rút lại đưa thuyền về vị trí xóm nổinày.

Sống trên sông mà không… đánh cá

Chúng tôi ghé thăm một "ngôi nhà" có người lớn nữa, bà Lê Thị Xiêm, 55 tuổi cho chúng tôi biết:"Con cái đi làm hết, chỉ có tôi và hai cháu nội, một cháu ngoại ở thuyền. Quê tôi ở tận Hải Dương,hồi trẻ làm nghề gánh hoa quả thuê ở chợ Đồng Xuân, ban đầu thuê nhà trong phố, sau đó, con cái rađời, nhiều thứ tốn kém, tôi và gia đình neo thuyền ra bãi bồi để ở. Giờ già rồi, tôi đành ở nhàtrông cháu cho con cái đi làm".

Mang tiếng là xóm chài ven sông Hồng, nhưng hầu hết các gia đình ở đây không làm việc gì liênquan đến... chài lưới. Thuyền chỉ là nơi họ trở về sau những ngày làm việc mệt nhọc trong phố xáđông đúc Hà Nội. Bà Xiêm cho biết, vì sống biệt lập trong xóm, nên những đứa trẻ nơi đây cũng bịnhiều thiệt thòi. Nhìn lên trên là cầu Long Biên và những dòng xe đông đúc đi lại, nhưng nhiều đứatrẻ xóm chài này chưa từng biết đến tô phở hay những trò chơi hiện đại. Cũng vì cuộc sống nên bố mẹchúng cứ đi từ sáng, đến đêm lại về, tuần tự như thế hàng tháng, hàng năm. Họ chỉ ở nhà vào ba ngàytết và những lúc con cái ốm. Tuy nhiên, dường như chúng cũng biết thương bố mẹ nghèo, nên rất ítkhi ốm và làm phiền người lớn...

Bác Minh, người dẫn đường cho chúng tôi biết, dân xóm chài này toàn những người nghèo, họ khôngđủ tiền để mua đất trên bờ nên đành chấp nhận sống lênh đênh, không cố định như thế này. Cứ vàitháng một lần, lực lượng an ninh của mấy phường lân cận lại ra làm công tác tư tưởng, khuyên họ vàobờ, nhưng hơi khó. Vì cả gia đình, con cái chỉ sống trên thuyền, nếu đuổi họ đi thì không biết sốngở đâu. Bà Miên tiếp câu chuyện với chúng tôi, dạo gần đây, có một số đối tượng không nghề nghiệp,nghiện ngập hàng ngày "quẩn quanh" trong xóm để trộm vặt, khi thì cái chậu, khi thì nồi cơm nên bọntrẻ xóm này cũng cảnh giác, có gì giá trị là chúng mang vào trong thuyền hết để "giữ của".

no image

Đứng ở "bên phố" Mà thương "bên chài"

Ở cái xóm chài nghèo này, việc có những gia đình "chắp ghép" là chuyện thường, đó là những ngườiđã từng có tiền án, tiền sự, sau khi mãn hạn tù về, họ ra xóm lập thuyền mưu sinh, gặp người hợpvới mình và "chắp" lại thành một gia đình, không hôn thú, không đám cưới, lũ trẻ ra đời cũng khônggiấy tờ gì. Bà Xiêm buồn rầu cho chúng tôi biết: "Việc kiếm đủ tiền và mua đất trên bờ là việckhông tưởng đối với chúng tôi. Vì còn phải vất vả chạy ăn từng bữa, nên trẻ con xóm này rất khổ,không được quan tâm. Một vài cháu được đến trường, nhưng hàng ngày phải đi bộ vào trong phố, mãitận Phúc Xá, Phú Thượng nên bố mẹ chủ động cho bỏ học. Thành ra, các cháu đến đây vào giờ này vẫnthấy chúng thập thò trong các thuyền của gia đình, vì chúng sợ... người lạ. Chính vì trẻ con sinhra không làm được giấy tờ khai sinh, nên việc xin đi học rất khó".

Trời đã về chiều, nhưng xóm chài ven sông này vẫn không có sự đầm ấm của không khí gia đình, dongười lớn vẫn còn mưu sinh, kiếm tiền "bên phố". Ở đây, dân xóm chài phân biệt bằng cách gọi"bên  phố", "bên chài"...  rất xót xa. Nhìn những con thuyền đơn sơ, neo đậu bãi bồi mùanước cạn, nhiều người không khỏi ngậm ngùi: Chỉ cách Hà Nội phồn hoa chưa đầy 2km nhưng cả xóm chỉcó hai cái tivi đen trắng, dùng bằng ác quy để giải trí. Người lớn mưu sinh đến tối khuya, trẻ conở đây cũng biết "tự động" ngủ và chơi mà không hề biết mè nheo đến những món "quà phố" như điện tử,đồ chơi, sách vở... Tối đến không có điện, chúng thắp nến, đốt đèn dầu, ngồi "thu lu" trong thuyềnđợi bố mẹ về và thổn thức cho đến khi ngủ quên. Đâu đó trong giấc mơ của những đứa trẻ nghèo, việccó được một bộ quần áo mới và đi đến trường là niềm mơ ước khônnguôi...                            

Xóm mù chữ

Bà Trần Thị Miên, 60 tuổi, ngồi trên một con thuyền cho biết: "Cả xóm không ai có hộ khẩu ở đâycả, người lớn thì còn hộ khẩu ở quê cũ, sinh con đẻ cái ở đây có khi cũng không làm giấy khai sinhcho con nên việc cho chúng đi học là điều... không tưởng. Một vài người có về quê làm khai sinh chocon, cạy cục mãi mới "chạy" được cho con đến trường. Đi học được vài buổi thì không trụ được vìkhông có ai đưa rước chúng theo giờ hành chính, thế là thành... mù chữ".  

Phóng sự của Lạc Thành